Da'at Tevunot

Akıl şöyle dedi: Efendi, mübarek olsun, ödül ve ceza yönetimini koyduğuna göre, bundan sonra her insana eylemlerine göre ulaşır: iyilere iyilik, kötülere kötülük. Fakat Efendi’nin, mübarek olsun, derin tasarısı, işleri yönetimin yalnızca iyi olacak ve dünyada hiçbir kötülük varlığı kalmayacak biçimde döndürmektir. Buna yönetimin kendisinin tikun’u ve arınması denir. Bu genel tikun’u yapmak için, iyi ve kötünün varoluş kökü uyarınca yönetmek gerekir. Çünkü bir hastalığı tam bir iyileşmeyle iyileştirmek isteyen kimse, sebebin köküne iner; o zaman sonuç ortadan kalkar. Burada da durum böyledir. Yönetimin yalnızca iyilik olması ve içinde kötülüğün varlığı bulunmaması için, şimdi yönetimde kötülüğün bulunmasına neden olan sebebi bilmek gerekir. İşler, o sebebe göre, bu sonucun çıkacağı biçimde döndürülmelidir: yönetimde artık kötülük bulunmamalıdır. Bu açıktır. Çünkü HaKadoş Baruh Hu, ilk işlerinden pişman olan insan gibi vazgeçip bir yolu başka bir yol uğruna bırakmak istemez. Aksine, ilk konulan temel üzerinden işleri, dilediği yetkinliğe ulaşacak biçimde döndürür.

Yönetimde kötülüğün bulunmasının köküne gelince: Bunu daha önce açıkladık. Bu, O’nun, yüce olsun, birliğinin açığa çıkması içindir. Kötülüğün açığa çıkarılması ve kendi sınırı içinde yapabileceği her şeyi yapmasına izin verilmesi gerekir; sonra O’nun, yüce olsun, egemenliğinin birliği, kötülüğü iyiliğe geri döndürmesiyle gösterilir. İşte bundan sonra başka bir yönetim kökü ortaya çıkar; bu, karanlığın ardından gelen ışık, yani kötülükten sonra gelen iyiliktir. O zaman egemenlik tam olarak açığa çıkar; çünkü kötülük kendi gücüyle ayakta durduktan sonra, iyiliğe geri döndürülür. Bunun için, yönetimde bazen kötülüğe güç verilmesi gerekir; bu, iyilerin iyiliğine veya kötülerin kötülüğüne göre değil, genel tikun’un gereğine göredir. Çünkü amaç, kötülüğün kendi varlığı içinde belirmesi ve sonra iyiliğe çevrilmesidir; böylece O’nun birliği açıkça bilinir.

Fakat ödül ve ceza, kötülüğün güç kazanması değildir. Çünkü her durumda kötülük ancak kötülere yöneliktir: Haşem’i terk edenler yok olup gider; O’nu arayanlara ise O karşılık verir. Kötülüğün güç kazanması ise HaKadoş Baruh Hu’nun yüzünü dünyasından bütünüyle gizlemesidir. Bunun hakkında “O zaman beni çağıracaklar, fakat cevap vermeyeceğim” (Mişle 1:28) ve “Hakikat ortadan kayboldu; kötülükten uzak duran yağmaya uğrar” (Yeşayahu 59:15) denmiştir. Buna, yalnızca sonrasında tam tikun’un açığa çıkması için yapılan tam gizlenme denir; ayetin “Kendi kolu O’na kurtuluş getirdi, doğruluğu O’na destek oldu” (Yeşayahu 59:16) demesi de böyledir. Yani bu düzen ve yönetim çizgisine göre hak edişe veya borca bakılmaz; yönetim kendi düzenlerine göre işler: kötülüğe bir süre güç alanı bırakır ki sonrasında iyiliğin egemenliği gösterilsin. Kötülüğün güç kazandığı bütün süre boyunca iyiler de kötülüğün yoksunluğu altında durmak zorunda kalırlar; bu, hüküm böyle olduğu için değil, o saat bunu gerektirdiği içindir. Çünkü her durumda daha sonra iyilik geri dönüp açığa çıktığında ve egemen olduğunda, başlangıçta çektikleri kötülüğe göre tam ödül alacaklardır; “Bizi sıkıntıya uğrattığın günler kadar sevindir” (Tehilim 90:15) ayetinde olduğu gibi. Fakat kötülüğün güç kazandığı süre boyunca hak edişleri onları ondan kurtarmaya yaramaz; “Bu yüzden o zamanda akıllı kişi susar, çünkü o kötü bir zamandır” (Amos 5:13) ayetindeki gibi. Dahası, kötülüğün doğası her türlü bozulma ve düzen yıkımı olduğundan, tsadiklerin hak edişinin onları kötülükten kurtarmaya yetmemesiyle kalmaz; tersine kötü insanlar başarılı olur, zaman onların yüzüne güler, doğru insanlar ise acı çeker ve ezilir. Bilgelerimizin “Maşiah’ın ayak izlerinde küstahlık çoğalacak... yazıcıların bilgeliği kokuşacak...” (Sota 49a) sözleri de bunun gibidir. Ayetin kendisi de “Hakikat ortadan kayboldu; kötülükten uzak duran yağmaya uğrar” (Yeşayahu 59:15) der.

Buna göre, Efendi, mübarek olsun, dünyayı birlik yönetimine göre yönetmek isterse, ışığın karanlıktan tanınması ve kötülüğün kendisinin iyiliğe dönmesi için, tsadiklerin hak edişine bakmadan kötülüğe güç vermesi gerekir. Hatta o zaman kötülük yapanlar kurulur, tsadiklerin başı ise toprağa kadar eğilir. Bundan sonra O kendi egemenliğini açığa çıkarır; bu açığa çıkışın meyvesi kötülüğün kendisini iyiliğe döndürmek olur. Artık dünyada kötülük değil, yalnızca iyilik bulunur. Tsadikler ödüllerini o zaman alırlar, daha önce değil. Fakat yönetim ödül ve cezaya göre yürütülürse, o zaman yalnızca iyilere iyilik, kötülere kötülük olur. Ancak burada yönetimi bütünüyle onaracak ve kötülüğün varlığını iptal edecek bir sebep yoktur. Çünkü kötülük neden iptal edilsin? Zaten yalnızca kötüler içindir ve kötü doğasına göre değil, uygun hukuka göre davranmak üzere kendi sınırı içinde tutulmuştur. HaKadoş Baruh Hu gerçekte dünyanın tam tikun’unu ve kötülüğün bütünüyle iptalini istediği için, tsadiklerle sözünü ettiğimiz birlik yönetimi yolunda yürümek ister. Bu yüzden onların doğrulukları, onları bu dünyanın acılarından kurtarmaya yetmez. Bu kesinlikle ödül ve ceza sebebiyle değil, onların aracılığıyla tam tikun gerçekleşsin diye olur. Bu onlar için de kesinlikle iyidir; çünkü o zaman yalnızca hak edişlerine göre alacaklarından daha büyük bir ödül alırlar. Dünya için de iyidir; çünkü onlarla ödül ve ceza yönetimine göre davranılsaydı, iyi eylemlerinden yalnızca kendi eylemlerinin ödülü doğardı; fakat kötülüğün dünyadan kaldırılması doğmazdı. Ama çektikleri şey kendi eylemlerinden değil, yönetim düzeninden geldiği için, bunun yararı da yalnızca onlara ödül vermek üzere bireysel olmaz; yönetim bakımından genel olur: onların hak edişiyle üst birlik açığa çıkar ve kötülük yönetimin kendisinden iptal edilir.

Bununla bu konuda ek bir yarar daha göreceksin: Üst egemenliğin açığa çıkışı bile bütünüyle karşılıksız lütufla değil, hak edişle olur. Diğer insanlar bakımından bu bir lütuf olsa da, tsadikler bakımından hak ediştir. Onların iyiliğinden bütün dünyaya iyilik gelir; böylece Kneset İsrael’in bütünü hak kazanmış olur.