Da'at Tevunot

Akıl şöyle dedi: “Beni kime benzeteceksiniz de ona eş olayım? Kutsal Olan böyle der” diye yazılıdır. Yine “Tanrı’yı kime benzeteceksiniz ve O’na hangi sureti düzenleyeceksiniz?” diye yazılıdır. Buradaki esas ilke şudur: HaKadoş Baruh Hu’nun peygamberi yanılgıya düşürmeyeceği, Tanrı korusun, kesindir; tersine, onu bilgeleştirir ve hakikat üzerinde ayakta tutar. Öyleyse HaKadoş Baruh Hu’nun ona suretler göstermesi, üstelik tam da suretten çok uzak durulması gereken yerde bunu yapması, bundan daha büyük bir yanılgı sebebi olamazdı. Fakat hakikat şudur: Peygamberin nefeş’i hakikati açıkça kavrar. Çünkü daha önce işittin: Peygamberin kavrayışı ve bilgisi doğal kavrayış ve doğal bilgi gibi değildir. O, onda yerleşen ve kazınan bir kavrayıştır; böylece bilgilerinde hiçbir kuşku olmadan tam bir kesinlik bulunur. Bu, doğal insan aklının hiçbir şekilde tasavvur edemeyeceği bir bilgi türüdür. Bu yolla peygamberin nefeş’i peygamberlik meselesini hakikatiyle kavrar: Efendi’nin, kutsansın, kendisine açığa çıktığı ve ona bildirdiğini bildirdiği kendisi için açıklık kazanır. Aynı şekilde, O’na bakmasının mümkün olmadığı da kendisi için açıklık kazanır; yalnızca doğal gözün bakışıyla değil, nefsani bakışla da — yani kavrayış ve anlayışla da — O’na bakamaz; çünkü nefeş O’nun, kutsansın, gerçek mahiyetini kavrayamaz. Yine kendisi için açıklık kazanır ki, ona açığa çıkan Görkem, içinde yaratılmış bir peygamberlik sureti yeniler; alması gereken bilgiyi o suretin içinden alır. Yukarıda getirdiğimiz “Peygamberlerin eliyle benzetimli konuşurum” ifadesinin anlamı budur.

Böylece hakikat onun için tam bir açıklıkla belirginleşir ve yanılgıya yer kalmaz; çünkü gerçek bilgi, bütün bu hakikati bilmesi için onun içine kazınmıştır. Peygamberlikteki benzetimi ancak aynı anda onun yalnızca peygamberlik benzetimi olduğunu, Efendi’nin, kutsansın, özü olmadığını da kavradığı zaman kavrar. Bu yüzden, “Peygamberlerin eliyle benzetimli konuşurum” denmiş olsa da, onları sürekli “O’na hangi sureti düzenleyeceksiniz?” diye uyarır. Çünkü peygamber bir suret görürken, onun yalnızca peygamberin anlayışı için yapılmış peygamberlik sureti olduğunu, özsel bir suret olmadığını da görmeden o sureti görmez; çünkü O’nun, kutsansın, her türlü benzetimden bütünüyle sade olan özünü kavrayamaz. Aynı şekilde Moşe Rabbenu, üzerine esenlik olsun, İsrael’i şöyle uyarır: “Çünkü hiçbir suret görmediniz.” Çünkü orada Efendi’nin, kutsansın, sade özü hakkında konuşur ve onlara şöyle der: Çok dikkat edin; çünkü siz hakikati kavradınız ve O’nda, kutsansın, hiçbir suret görmediğinizi gördünüz. Tersine, O’nun, kutsansın, özü her türlü suretten sade olduğu için O’nu kavramadınız; yalnızca sizin için peygamberlik suretleri yarattıktan sonra kavradınız. Ayet biraz kısadır; fakat “Beni kime benzeteceksiniz de ona eş olayım?” ve “O’na hangi sureti düzenleyeceksiniz?” gibi diğer ayetlerden daha kısa değildir. Çünkü Moşe Rabbenu, üzerine esenlik olsun, bütün bu hakikati görmüş olan İsrael’le konuşur ve onlara gerçekten gördükleri şeyi hatırlatır.